İçeriğe geç
Yatak odası
Oda 07 · Yatak odası

Yatak odası temizliği

Gecenin üçte biri. 5 risk, 8 eşyanın temizlik sıklığı, adım adım rehber ve en çok sorulan 17 soru.

Kısa cevap

Nevresim ne sıklıkla değiştirilmeli?

Yaygın öneri haftada bir; terleme ya da hastalıkta daha sık. Nevresimi silkelemeden çıkarın, günlükte 40 °C toz deterjanla, akar alerjisi ya da hasta varsa 55–60 °C’de yıkayın. Şilteyi nevresim değişiminde süpürün ve odayı her gün havalandırın.

Akarlar kaç derecede ölür?
Akar alerjisinde nevresim ve kılıflar 55–60 °C’de yıkanır; akar alerjeninin en yoğun bulunduğu yer yataktır.
Yastık ne zaman değiştirilmeli?
Sararmış, topaklanmış ya da kokan yastığı değiştirin; etiket izin veriyorsa birkaç ayda bir yıkayın. Kullanılmış yastıklarda çok sayıda mantar türü bulundu.
Şilte nasıl temizlenir?
Yüzeyini ve dikiş yerlerini süpürün, lekeyi az nemli bezle alın; şilteyi ıslatmayın ve tamamen kurumasını bekleyin.
Yatak odası size bir şey söylüyor

Yatak odasında temizlik gerektiğini gösteren 4 işaret

Sabah hapşırığı, sararan yastık, gardıroptan gelen rutubet… Gecenin üçte birini geçirdiğiniz oda, yüzünüze en yakın kumaşları taşır.

Sabah hapşırık ve burun tıkanıklığı

Sabah hapşırık ve burun tıkanıklığı

Neden? Yatakta akar alerjeni birikir.

Ne yapmalı? Nevresimi sıcak yıkayın, yatak odasını havalandırın.

Yastık sararmış

Yastık sararmış

Neden? Ter ve yağ yastığın içine işler; kullanılmış yastıkta çok sayıda mantar türü bulundu.

Ne yapmalı? Yastık kılıfını sık yıkayın, yastığı etiketine göre yıkayın ya da yenileyin.

Gardırop rutubet kokuyor

Gardırop rutubet kokuyor

Neden? Havasız dolapta nem kumaşa siner.

Ne yapmalı? Dolabı havalandırın, nemli çamaşırı dolaba koymayın.

Şiltede leke

Şiltede leke

Neden? Ter, sıvı ve deri döküntüsü şilteye işler.

Ne yapmalı? Yıkanabilir şilte koruyucu kullanın, lekeyi hemen alın.

Yatak odası için 3 kritik an
  1. Sabah kalkıncaYatağı hemen toplamak yerine açık bırakıp havalandırmak nemi azaltır.
  2. Haftada bir nevresimKesin sıklık veren çalışma yok; haftalık değişim pratik bir kuraldır.
  3. Mevsim geçişiYorgan, battaniye ve dolap içi bu dönemde gözden geçirilir.
Riskler

Yatakta akar, toz ve nem nerede birikir?

01

Yatak, akar alerjeninin bir numaralı deposudur

Evlerde yapılan ölçümde akar alerjeni gram toz başına 10 mikrogram eşiğini 8 yatağın 8'inde, döşemeli mobilyaların ise 8'de 2'sinde aştı; müdahalede öncelik yataktır.

Sidenius 2002
02

Kullanılmış yastıklar çok sayıda mantar türü taşır

1,5 ile 20 yaş arası 10 yastığın incelendiği çalışmada yastık başına 4–16 mantar türü ve gram başına binlerce spor bulundu; en sık türlerden biri astım ve sinüzitle ilişkilendirilen bir küftü.

Woodcock 2006
03

Çarşaf, deri enfeksiyonunun ev içindeki taşıyıcılarından biridir

Dirençli stafilokok enfeksiyonu geçiren çocukların 50 evinden 23'ünde ev yüzeylerinde aynı etken bulundu; en sık bulunduğu yerler yatak çarşafı, televizyon kumandası ve el havlusuydu.

Fritz 2014
04

Kuru kış havası akar alerjenini havaya kaldırır

Bağıl nem yüzde 80'den yüzde 10'a düştüğünde akar alerjeni taşıyan parçacıkların yüzeyden havaya kalkma hızı iki büyüklük mertebesine kadar arttı. Öte yandan nemin yüzde 50'nin üzerinde kalması akarın çoğalmasını kolaylaştırır.

Salimifard 2017
05

Naftalin kan hücrelerine zarar verebilir

Naftalin buharını solumak ya da naftalin yutmak kırmızı kan hücrelerinin parçalandığı hemolitik anemiye yol açabilir; G6PD enzim eksikliği olanlarda risk çok daha yüksektir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı naftalini 'insanlar için olası kanserojen' sınıfına koyuyor.

NPIC 2010
Ne sıklıkla?

Yatak odası ne sıklıkla temizlenmeli?

Nevresim ve yastık kılıfıHaftada 1 (yaygın öneri; kesin sıklık veren çalışma yok); terleme ya da hastalıkta daha sık40 °C toz deterjan; akar alerjisi ya da hasta varsa 55–60 °C.
YastıkEtiket izin veriyorsa birkaç ayda bir yıkama; sararmış, topaklanmış ya da kokan yastığı değiştirEtiketteki sıcaklıkta yıka, içi tamamen kuruyana kadar kurut; nemli yastık kullanma.
Yorgan ve battaniyeMevsim değişiminde ya da kirlendiğindeEtikete göre yıka ya da profesyonel temizlik; tamamen kurumadan dolaba kaldırma.
ŞilteNevresim değişiminde yüzeyini süpür; leke olduğunda hemenSüpürge ile yüzey ve dikiş yerleri; lekeyi az nemli bezle al, şilteyi ıslatma, 24–48 saat içinde tamamen kurut.
Oda havasıHer gün, özellikle uyumadan önce ve sabahPencereyi açarak havalandır; nemi yüzde 30–50 aralığında tutmaya çalış.
Zemin ve yatak altıHaftada 1Süpür ve nemli paspasla sil; toz kaldırmamak için kuru süpürmeden kaçın.
Başucu, kumanda, telefonHaftada 1; hastalıkta daha sıkHafif nemli bezle sil; elektronik eşyada üreticinin önerdiği ürünü kullan.
GardıropMevsim değişimindeBoşalt, iç yüzeyleri sil, kurut; içine yalnız tamamen kuru ve temiz giysi koy, kokulu ürün ya da naftalin yerine kapalı saklama kutusu kullan.
Adım adım

Yatak odası temizliği adım adım

  1. Pencereyi aç ve odayı havalandır.
  2. Nevresimi silkelemeden çıkar ve doğrudan çamaşır sepetine ya da makineye koy; toz ve alerjen havaya kalkmasın.
  3. Nevresimi kumaşın izin verdiği sıcaklıkta yıka: günlükte 40 °C toz deterjan, akar alerjisi ya da hasta varsa 55–60 °C.
  4. Şilteyi ve dikiş yerlerini süpür; lekeyi az nemli bezle al, şilteyi ıslatma ve tamamen kurumasını bekle.
  5. Yastık ve yorganı etikete göre yıka ya da havalandır; içi kurumadan kullanma ve dolaba kaldırma.
  6. Başucu, kumanda ve telefonu sil; zemini ve yatak altını nemli paspasla temizle.
  7. Temiz ve tamamen kuru nevresimi tak; gardıroba yalnız kuru giysi koy.
Hassas gruplar

Evde bebek, alerji ya da evcil hayvan varsa.

Bebek

Amerikan Pediatri Akademisi bebeğin sert ve düz bir yatakta, gergin çarşafla, yastık, yorgan, yumuşak oyuncak ve kenar yastığı olmadan sırtüstü uyutulmasını öneriyor. Naftalinli dolapta duran giysiyi bebeğe yıkamadan giydirmeyin.

Hamile

Gebelikte sık kimyasal ev ürünü kullanımı ile çocukta kalıcı hırıltı arasında ilişki bulundu; yatak odasında oda spreyi ve kokulu ürünleri azaltın, düzenli havalandırın.

Alerji ve astım

Akar alerjisinde nevresimi 55–60 °C'de yıkamak akarları öldürür, iç nemi yüzde 50'nin altında tutmak çoğalmayı sınırlar. Akar geçirmez kılıf ve kimyasal yöntemlerin tek başına astımda belirgin yarar sağladığı gösterilemedi; tedavi planı için doktorunuza danışın.

Evcil hayvan

Hayvanla aynı yatağı paylaşıyorsanız nevresimi daha sık yıkayın; dirençli stafilokokun ev hayvanlarında da bulunabildiği gösterildi. Evde tekrarlayan deri enfeksiyonu varsa doktorunuza ve veterinerinize danışın.

Yaşlı ve hasta

Enfeksiyonu olan ya da enfeksiyona açık biri için nevresim, yastık kılıfı ve pijamalar 60 °C ve üzerinde toz deterjanla yıkanmalı; yatak takımı silkelenmeden değiştirilmeli.

Probiyotikli temizliğin bu odadaki yeri

Yatak odasında probiyotiklerle ilgili tek klinik veri, probiyotik emdirilmiş yatak kılıflarıyla yapılan küçük bir randomize pilot çalışmadır: laboratuvarda akar alerjeni azaldı, ama gerçek yatakta plaseboya göre anlamlı fark bulunmadı (Berings 2017). Yatak, yastık ya da tekstil için bağımsız ev çalışması yok; bu yüzden akar, alerjen ya da hava için iddia kurulmaz ve bu odada işi yapan yıkama sıcaklığı, nem kontrolü ve havalandırmadır. Probiyotikli temizlik burada zemin ve yatak altı gibi sert yüzeylerin haftalık temizliğinde, sprey yerine beze uygulanarak kullanılabilir; etkisi düzenli kullanıma bağlıdır ve ev için kanıt sınırlıdır.

Sık sorulanlar

Nevresim, yastık ve akar hakkında sık sorulanlar

Sorular, insanların arama motorlarında ve forumlarda en sık sorduklarından derlendi. Her cevabın kaynağı yanında.

01Nevresim ne sıklıkla değiştirilmeli?

Kesin bir sıklık belirleyen bilimsel çalışma yok; haftada bir değiştirmek yaygın ve makul bir öneridir. Çarşaf, ev içinde deri kaynaklı etkenlerin en sık bulunduğu eşyalardan biri çıktı; dirençli stafilokok bulunan evlerde ilk sırada yatak çarşafı vardı. Çok terleme, hastalık, evcil hayvanla aynı yatakta uyuma ya da alerji varsa daha sık değiştirin.

Herkes · Fritz 2014
02Akarlar kaç derecede ölür?

Yatak takımlarıyla yapılan deneyde 55 °C ve üzerindeki suda akarların tamamı öldü; daha düşük sıcaklıkta deterjan ya da çamaşır katkıları ölümü artırmadı. Soğuk yıkama akarların çoğunu kumaştan uzaklaştırmadı, ama alerjen miktarını yüzde 90'dan fazla azalttı. Akar alerjisi varsa nevresim ve yastık kılıfını kumaşın izin verdiği ölçüde 55–60 °C'de yıkayın.

Alerji ve astım · McDonald 1992
03Akar alerjisi için akar geçirmez yatak kılıfı işe yarar mı?

Tek başına beklendiği kadar değil. 54 çalışmayı ve 3002 hastayı kapsayan Cochrane derlemesi, akar alerjenine maruziyeti azaltmaya yönelik fiziksel (26 çalışmada yatak kılıfı) ve kimyasal yöntemlerin astımda belirgin yarar sağlamadığını ve bu nedenle önerilemeyeceğini buldu. Kılıf zararlı değildir, ama ilaç tedavisinin ve doktor takibinin yerini tutmaz; kararı doktorunuzla verin.

Alerji ve astım · Gøtzsche 2008
04Yatak odasında nem kaç olmalı?

ABD'de yapılan ev çalışmasında günlük ortalama iç nemi yüzde 50'nin altında tutmak, gün içinde birkaç saat aşılsa bile akar çoğalmasını ve alerjen üretimini azalttı. ABD Çevre Koruma Ajansı küf için nemi yüzde 60'ın altında, ideal olarak yüzde 30–50 aralığında tutmayı öneriyor. Çok kuru havanın da akar alerjenini havaya kaldırdığı gösterildi; hedef aşırı kuru değil, dengeli nemdir.

Alerji ve astım · Arlian 2001
05Yastıkta küf olur mu, yastık ne zaman değiştirilmeli?

Kullanılan 10 yastığın incelendiği çalışmada yastık başına 4–16 mantar türü ve gram başına binlerce spor bulundu; sentetik yastıklarda tür sayısı daha yüksekti. Yastığın değişim süresini belirleyen bir çalışma yok; etiketi izin veriyorsa düzenli yıkayın, içi tamamen kurumadan kullanmayın ve sararmış, topaklanmış ya da kokan yastığı değiştirin. Astım ya da sinüzit yakınmanız varsa doktorunuza danışın.

Alerji ve astım · Woodcock 2006
06Şilte nasıl temizlenir, lekesi nasıl çıkar?

Şilte, akar alerjeninin en yoğun bulunduğu yerdir; yüzeyini ve dikiş yerlerini nevresim değişiminde süpürün. Lekeyi önce kâğıt havluyla emdirip az nemli, deterjanlı bezle alın; şilteyi ıslatmayın. ABD Çevre Koruma Ajansı ıslanan malzemenin 24–48 saat içinde kurutulursa çoğu durumda küflenmediğini belirtiyor; şilteyi havalandırarak tamamen kurutun.

Herkes · EPA
07Şilteye karbonat serpip süpürmek akarları ve kokuyu giderir mi?

Karbonatın şiltedeki akar ya da mikroorganizmalar üzerinde etkisini ölçen bir çalışma yok; laboratuvar ölçümünde karbonatın mikroorganizmalar üzerindeki etkisi sınırlı kaldı. Kuru karbonat serpip iyice süpürmek zararsız bir koku yöntemi olabilir, ama akar için kanıtlı adımlar sıcak yıkama, süpürme ve nem kontrolüdür. Sulu karışımla şilteyi ıslatmayın.

Doğal yöntem · Rutala 2000
08Gece pencere aralık uyumak daha mı sağlıklı?

Yurt odalarında yapılan deneylerde pencereyi açmak ya da fanla havalandırmak karbondioksit düzeyini düşürdü; düşük karbondioksitli gecelerde ölçülen uyku kalitesi, odanın tazelik algısı, ertesi gün dikkat ve mantıksal düşünme testi performansı daha iyiydi. Pencere açılamıyorsa yatmadan önce ve sabah odayı havalandırın. Çok soğuk ya da gürültülü ortamda, astım ya da kronik hastalığınız varsa doktorunuza danışın.

Herkes · Strøm-Tejsen 2016
09Naftalin zararlı mı, gardıropta kullanılır mı?

Naftalin katıdan doğrudan gaza geçerek etki eder; buharı baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi yapabilir ve yeterli miktarda soluma ya da yutmada kan hücrelerinin parçalanmasına (hemolitik anemi) yol açabilir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı naftalini 'insanlar için olası kanserojen' sayıyor; şeker gibi görünen topaklar çocuklar ve evcil hayvanlar için ayrıca tehlikelidir. Güve için temel önlem giysiyi temiz ve tamamen kuru, kapalı saklama kutusunda saklamak ve dolabı mevsim değişiminde boşaltıp silmektir; naftalini çocukların ve evcil hayvanların ulaşabileceği yerde bulundurmayın.

Kimyasal mı, değil mi? · NPIC 2010
10Naftalin kokan giysiyi bebeğe giydirebilir miyim?

Hayır, önce yıkayın. Naftalinle saklanıp yıkanmadan giydirilen giysilerin bebeklerde kansızlığa yol açtığı bildirildi; G6PD enzim eksikliği olan çocuklarda risk çok daha yüksektir. Bebeğinizde solukluk, halsizlik, koyu renkli idrar ya da sarılık fark ederseniz hemen doktora başvurun; yutma şüphesinde 114 UZEM'i arayın.

Bebek ve çocuk · NPIC 2010
11Gardırop neden rutubet kokar?

Rutubet kokusu, nemli yüzeylerde çoğalan küf ve diğer mikroorganizmaların saldığı uçucu bileşiklerden gelir ve çoğu zaman görünür küften önce fark edilir. Dünya Sağlık Örgütü soğuk yüzeylerde bağıl nemin yükseldiğini ve yoğuşma oluştuğunu belirtiyor; dış duvara dayalı dolaplar ve tam kurumadan kaldırılan giysiler bu yüzden risklidir. Dolabı boşaltıp silin ve kurutun, içine yalnız kuru giysi koyun, odayı düzenli havalandırın; koku sürüyorsa duvarda nem sorununu araştırın.

Koku · WHO 2009
12Kedi ya da köpekle aynı yatakta uyumak hijyenik mi?

Evcil hayvanlar evdeki mikroorganizma topluluğunu belirgin biçimde değiştirir ve dirençli stafilokokun ev hayvanlarında da bulunabildiği gösterildi. Sağlıklı bir ev için kesin bir yasak kanıtı yok; ama nevresimi daha sık yıkamak ve hayvanın tüy, dışkı ve parazit bakımını düzenli yaptırmak gerekir. Bebek, hamile, alerjisi ya da bağışıklığı zayıf biri varsa ya da tekrarlayan deri enfeksiyonu oluyorsa doktorunuza ve veterinerinize danışın.

Evcil hayvan · Fritz 2014
13Bebek yatağına yastık ve yorgan konur mu?

Hayır. Amerikan Pediatri Akademisi bebeğin sert, düz bir yatakta, yalnız gergin bir çarşafla, yastık, yorgan, battaniye, yumuşak oyuncak ve kenar yastığı olmadan sırtüstü uyutulmasını öneriyor; bu eşyalar boğulma ve ani bebek ölümü riskiyle ilişkilendiriliyor. Üşümesin diye bebeğe uygun giyilebilir uyku tulumu kullanılabilir; sorularınız için çocuk doktorunuza danışın.

Bebek ve çocuk · AAP 2022
14Yatak odasında oda spreyi ve kokulu ürün kullanmak sakıncalı mı?

Çam ve narenciye kokusu veren bileşikler iç havadaki ozonla tepkimeye girip çok ince parçacıklar oluşturuyor; zemin temizleyicisiyle yapılan bir ölçümde dakikalar içinde yeni parçacık artışı görüldü. Çamaşır suyu ile narenciye kokusunun aynı ortamda buluşması da ışık altında parçacık oluşturuyor. Uyuduğunuz odada kokuyu spreyle örtmek yerine havalandırın ve kaynağı (nemli tekstil, kirli nevresim) giderin.

Kimyasal mı, değil mi? · Rosales 2022
15Çıban gibi deri enfeksiyonları tekrarlıyorsa yatak takımları için ne yapmalı?

Ev yüzeylerinde dirençli stafilokok bulunması, ev halkında kalıcı taşıyıcılık ve sonraki deri enfeksiyonlarıyla ilişkili bulundu; çarşaf ve havlu en sık kirlenen eşyalar arasında. Nevresim, havlu ve pijamaları kişiye özel kullanın, 60 °C ve üzerinde toz deterjanla yıkayın ve tamamen kurutun. Tedavi ve gerekirse taşıyıcılık araştırması için doktorunuza danışın.

Bebek ve çocuk · Hogan 2020
16Pamuk mu polyester mi daha az koku tutar?

Spor sonrası 26 kişinin tişörtleriyle yapılan çalışmada polyester, pamuğa göre daha yoğun ve daha kötü koktu; kumaş türü üzerinde çoğalan topluluğu da farklı yönlendirdi. Teri kendisi kokusuzdur; deri mikroorganizmalarının enzimleri onu kokulu moleküllere çevirir. Yoğun terleyenler için pamuklu nevresim ve pijama daha az koku tutabilir; koku kalıcıysa yıkama sıcaklığını ve hızlı kurutmayı gözden geçirin.

Koku · Callewaert 2014
17Kışın kalorifer yanarken akar alerjisi neden artar?

Akar alerjeni taşıyan parçacıklar kuru havada yüzeyden çok daha kolay havaya kalkar; bağıl nem yüzde 80'den yüzde 10'a düştüğünde bu hız iki büyüklük mertebesine kadar arttı. Kapalı pencereler ve uzun süre içeride kalmak maruziyeti artırabilir. Nemi aşırı düşürmeden yüzde 30–50 aralığında tutun, nevresimi sıcak yıkayın, tozu kuru süpürmek yerine nemli bezle alın; yakınmalar sürerse doktorunuza danışın.

Alerji ve astım · Salimifard 2017